Opening Word of Commissioner Figel Regarding the Exhibition of the Naive Art, Gallery Babka

Ján Figel
Memeber of the European Commission for
Education, Training, Culture and Youth

More than 200 hundred years ago, many Slovaks found their home in the heart of what is now Serbia - in Vojvodina. It is remarkable that in spite of the many changes that this part of Europe has had to face to in the last, not always favourable periods, the community living in the territory of Vojvodina has managed to preserve their identity, language and culture. From the perspective of ethnic variety, we might describe Vojvodina, where 19 nationalities live together, by the parable "Europe in miniature". One of the keys to keeping the identity is art and creativity.

Many art critics ask themselves where to place naive art and what is its artistic value. But this is not the crucial criteria for analysing its contibution and benefits. The input for our common european culture consists in making a new, original portrait of daily life;its joy, and the problems of ordinary people, and their continued efforts to achieve a better and more dignified life. The school of naive art with its centre in Kovačica is the manifestation of a society which can promote and appreciate its diversity; a society in which love for human beings nature, and the home country abound; and a society with both a cultural and spiritual dimension.

I am convinced that the art and culture of Serbia and the West Balkan countries has a lot to offer to the common Europe. The naive art of Vojvodina's Slovaks is a unique part of this heritage.

Galerija Babka i Kovačički
krug 1991-2006

Emina Ćirić,
istoričar umetnosti

I na početku novog stoleća postavlja se isto pitanje: šta je to što danas poklonici umetnosti prepoznaju i vole u naivi? U vreme kada je čovek zbog brzine življenja, svekolikih mogućnosti i ustalasnosti savremenog sveta, sve dalji od izvorišta čiste radosti i svojih korena, iskrenost starinskog načina života i netaknuta priroda koje čovek zagledan u sliku prepozna jesu one iskre koje rađaju ljubav između dela i publike.
U Kovačici je 1955. godine osnovana Galerija niavne umetnosti koja čuva reprezentativnu postavku dela slikara ovog kraja i koja svakog oktobra organizuje izložbu. Pored državne galerije, pre petnaest godina nastala je još jedna: u želji da svetu dostojno pokaže šta se sve u Kovačici stvara, privatni galeristaPavel Babka otvara vrata svim naivcima, pretežno iz vojvođanskih mesta Kovačice, Padine, Ardaca, Uzdina, Subotice i Zrenjanina. Kolekciju Galerije osvežava i delima drugih majstora iz Srbije, sa kojima sarađuje, poput Save Stojkova, Janoša Mesaroša, Miroslava Berbatovića... Upravo zbirka te galerije koju je Babka,bez pomoći države, stvorio sam, svojim entuzijazmom i posvećenošću, dostojno predstavlja stvaralaštvo naših naivaca na svim kontinentima, u prestižnim galerijama i postavkama. To su, pre svega, izložbe u Galeriji Međunarodnog monetranog fonda u Vašingtonu i Njujorku 1996, Expo u Sevilji 1992, izložbe u Lisabonu 1996, u Hanoveru 2000. i u Aičiju u Japanu 2006. godine. Galerija je uspostavila saradnju sa Ujedinjenim nacijama, Unicefom, Uneskom, OEBS-om, MMF-om, Svetskom bankom za razvoj, Inter američkom bankom u Vašingtonu, Evropskom bankom za obnovu i rekonstrukciju i sa drugim institucijama u oblasti svetske kulture.
Pored slika kojima su svetu predstavljeni poznati kovačički i drugi majstore, za svaka izložbu pripreman je bogat prateći materijalima: katalozi, posteri, reprodukcije i dokumentacija koja ostaje za budućnost. Ulaganje u tu budućnost je i briga o mladima koji neguju i žele da nastave tradiciju kovačičkih majstora. Jedna od delatnosti je i podsticaj oživljavanja starih zanata, tradicionalne umetnosti i primena slkarskih veština na predmete svakodnevne upotrebe.
Namera ove postavke i ove izložbe nije da pokaže šta to Kovačica i drugi naivci u Srbiji imaju najbolje, već je i slika onoga što danas stvara osamdesetak slikara tog kraja. Tu su dela najpoznatijih i najzaslužnijih slikara u Kovačici i okolnim mestima, ali i onih koji tek stasavaju. I dok su dela jednih dostojna muzejskih postavki, drugi su predstavljeni u skromnosti vlastitog pokušaja. Dakle, ovo je odraz onoga što kovačički krug i slikari koji su im se pridružili danas jesu, onoga što oni mogu da ponude na početku novog stoleća. Isti je to umetnički naboj, isti izvori, ali i senzibilitet promenjen onoliko koliko se život za deceniju i po promenio.
U ovom katalogu redosled predstavljanja napravljen je prema godini rođenja slikara. Smatramo da je takav redosled najpravedniji i da bi svaki drugi ili favorizovao ili potcenjivao pojednice. Ko je od njih ispred koga u umetnosti, teško će i naše vreme odgovoriti.
Mada još nikome od likovnih teoretičara i kritičara nije pošlo za rukom da naivu kategorično definiše i odredi njenu suštinu, ipak ostaje činjenica da se ova grana savremene likovne umetnosti održala, da je opstala kao samonikla, bez ikakvih konvencija i obaveza, ne priznajući pravila i kanone, držeći se svoje estetike spontanog i nadahutog stvaranja.
Pomak se ogleda u tome što i oficijelna umetnost i kritika naivu sada prihvataju kao nužnost, ne osporavajući je. Za to mesto izborila su se antologijska dela onih slikara koji su uspevši da na platno prenesu čiste emocije i istinski život našli put do srca publike. To su dela koja plene spokojstvom, šarolikom jednostavnošću i zadovoljstvom i kojima nijedan kritičar ne može osporiti visok likovni kvalitet. Uostalom, umetnosti ili ima ili nema. Na platnima kovačičkog kruga ona nije slučajnost niti momenat koji se oteo. O tome svedoči ova izložba.

Naivna umetnost Kovačice

Pavel Babka
osnivač galerije

Moje selo Kovačica osnovano je 1802 godine. Mi smo sada većinom šesta i sedma generacija slovačkih doseljenika koje je Marija Terezija poslala da čuvaju granicu između Austrougarske i Otomanske imperije.
Pošto u susednim selima, na 5 - 10 kilometara udaljenosti, žive srbi, mađari, rumuni, romi i pripadnici drugih etničkih grupa, naši preci su nas naučili poštovanju njihovih običaja, vere, nošnje, kao i tome, da kada oni slave svoje praznike, a mi ne, ne treba s njima pričati o poslu, ne treba baš taj dan ići u njihova sela prodavati ili kupovati, jer ako mi budemo poštovali njihove praznike i oni će naše.
Isto tako su nam pokazali da i od susednih sela, koji su drugih običaja i vere, možemo naučiti kako može zemlja bolje da se obrađuje, kako može da se bolja stoka odgaji, kako može bolje zanat da se izuči.
No jednako su nam s kolena na koleno govorili i da ne smemo zaboraviti svoj maternji jezik, svoju veru, običaje, nošnje, poštovanje starijih, da treba raditi po svaki dan života (da očuvamo ono, što se danas valjda zove identitet).
Verovatno su ovakve okolnosti i uticali na to, da, prvo u Kovačici a kasnije i u susednim selima, nastane, pa i doživi svetsku slavu naivno slikarstvo.
1991. godine, kada u Evropi nastaju velike promene, mi sve to doživljavamo kao izazov i osnivamo porodični biznis, privatnu galeriju, kojoj dajemo porodično ime Babka. Sećam se kako je u to vreme na sve to gledano s podozrenjem, jer je proteklih 50 godina u našoj sredini bila zagovarana uravnilovka. Cilj osnivanja galerije bio je, da svetu pokažemo šta to slikaju naši Kovačičani, ali i drugi naivni slikari iz cele Srbije.
Kolekcija slika, koju danas predstavljamo u ovoj knjizi, nastala je od 1991.-2006. godine. Najveći uticaj na formiranje kolekcije imali su moja supruga Klara, sin Ivan, ja, ali i mnogi poštovaoci naivne umetnosti u zemlji i svetu. Izložba u Europskoj komisiji, u Berlaymont building, bila je povod da našu kolekciju Vojvođanskih slikara dopunimo i delima slikara iz cele Srbije, da predstavimo i Moravsku školu.
Nadam se da će naša kolekcija u budućnosti steći internacionalni karakter, da ćemo kolekciju obogatiti delima slikara Panonske nizije i time doprineti jedan mali korak ka kreativnoj Evropi.

Uvodna reč o naivnoj umetnosti

Ljubomir Simović

Prema terminu "naivno slikarstvo" uvek sam gajio izvesno podozrenje. Uvek sam sumnjao u njegovu tačnost. Šta u ovom slučaju znači "naivno"? Je li to eufemizam za amatersko, neškolovano, infantilno? Sumnju u tačnost ovog termina bude i oni koji u ovom slikarstvu vide pobunu protiv akademskog i konvencionalnog, što ga, ako bi bilo tačno (a ja mislim da nije), takođe ne bi moglo svrstati u kategoriju naivnog. Sumnju bude i oni koji u ovom slikarstvu prepoznaju odbranu od otuđenja i buke industrijskog sveta. Ako je to tačno (a meni se čini da bi moglo biti), tome bi epitet "naivno" takođe bio neprikladan. Jer otpor bilo čega bilo čemu ne može biti naivan.
Ako se ovo slikarstvo ipak nekako mora odrediti, možda bismo bili najbliže istini ako bismo ga nazvali alternativnim: alternativnim onom što dominira, a to je moderna umetnost, sa svim svojim avangardnim pokretima.
Sad se nameće pitanje da li se odnos naivnog i avangardnog slikarstva može ceo izraziti pojmom alternativnog. Takozvani naivni slikari, neposredno i bez predrasuda, slikaju svet u kome žive. Slikajući svoje kuće i njive, žetve i svadbe, voće i cveće, guske i bundeve, i načinom na koji ih slikaju, oni nam ili otkrivaju lepotu tog sveta, ili tom svetu dodaju lepotu koju bi želeli na on ima. Međutim, njihovo slikarstvo pri tom nije naivno: ono je nevino. I ono se, rekao bih, modernoj umetnosti ne suprotstavlja: ono za modernu umetnost čuva neposrednost, lepotu i čednost, kojih se moderni umetnik davno odrekao.

Reč direktorke Kancelarije
za pridruživanje EU
povodom izložbe

Dr Tanja Miščević
Direktorka Kancelarije za
pridruživanje EU

Jednakost u razločitosti osnovni je slogan i obeležje Evropske unije. I zaista, struktura koju čine 27 članica nije samo sastavljena od država, već od naroda i nacija koji, svako za sebe, u Uniju unose svoje jezike, vere, kulturu, običaje i naravno svoju umetnost. Evropska unija je bogata samo onoliko koliko ove svoje različitosti štiti i razvija - to je, svakako, jedna od evropskih vrednosti oko kojih je građen čitav koncept evropske integracije.
To isto, naravno, stoji i za svaku njenu članicu, ili državu koja želi da postane njena članica. Očuvati svoje nacionalne specifičnosti podjednako je važno kao i ispunjavanje svih uslova koje Unija postavlja pred takve države. Očuvati ono što je "domaće" je veoma težak posao, posebno, ako se te specifičnosti nalaze u domenu umetnosti. U procesu približavanja Srbije Evropskoj uniji, najveći pažnja se poklanja nalaženju odgovora i sredstava za njenu unutrašnju tranziciju, ispunjavanje evropskih standarda, te se tako umetnosti ne poklanja dovoljno pažnje. Posebno ne naivnom slikarstvu, koje je i samo veoma teško steklo svoj status među drugim umetničkim izrazima. Međutim, ono nesumljivo predstavlja deo nacionalnog kulturnog nasleđa, naše baštine i specifičnosti, i jeste veoma značajan reprezent Srbije u svetu.
Zato ovom izložbom želimo da ostvarimo dva cilja: da pokažemo svoje nasleđe i svoje specifičnosti i time približimo i predstavimo Srbiju i njene umetnike građanima Evrope. Drugi važan cilj nam je i da ukažemo na mesto, značaj i ulogu umetnosti Srbije u njenom približavanju Evropskoj uniji - ne samo kao mosta u ostvarivanju evropskih vrednosti, već kao prikaz onoga što će Srbija uneti, kao svoju specifičnost i obeležje, u Evropsku uniju.